آمفی‌کار 770 Amphicar؛ تنها خودروی مسافری آبی خاکی که به تولید انبوه رسید!

آمفی‌کار 770 (Amphicar 770) تنها خودرویی در تاریخ صنعت خودروسازی جهان است که به‌صورت رسمی به‌عنوان یک خودروی مسافری دوزیست (خودرو-قایق) به تولید انبوه رسید. خودرو Amphicar 770 موفق شد مجوز تردد در جاده و آب را به‌طور همزمان برای استفاده روزمره ارائه دهد. این خودرو بین سال‌های ۱۹۶۱ تا ۱۹۶۸ در کشور آلمان غربی تولید شد و در مجموع ۳۸۷۸ دستگاه از آن ساخته شد که حدود ۳۰۰۰ دستگاه آن هنوز وجود دارد. طراحی و ساخت این خودرو توسط هانس تریپل (Hans Trippel)، مهندس آلمانی معروف، انجام گرفت که پیش‌تر نیز در دوران جنگ جهانی دوم بر روی خودروهای دوزیست نظامی کار کرده بود. آمفی‌کار در نمایشگاه خودروی نیویورک سال ۱۹۶۱ رونمایی شد و بلافاصله توجه جهانی را به خود جلب کرد. حتی رئیس‌جمهور وقت آمریکا، لیندون جانسون، یکی از مالکان مشهور آن بود و از آن برای شوخی با مهمانانش در مزرعه شخصی خود استفاده می‌کرد.

خودرو آمفی‌کار 770 با شعار «خودرویی که شنا می‌کند، قایقی که رانندگی می‌کند» به بازار عرضه شد و در زمان خود به‌عنوان نماد فناوری پیشرفته و تفریح لوکس شناخته می‌شد. هرچند فروش آن هرگز به ارقام رویایی نرسید، اما همچنان تنها خودروی دوزیست غیرنظامی است که موفق شد استانداردهای ایمنی جاده‌ای آمریکا و استانداردهای دریایی را همزمان دریافت کند. به گزارش آذین بلاگ، امروزه آمفی‌کار 770 یکی از کلکسیونری‌ترین خودروهای کلاسیک جهان به شمار می‌رود و قیمت نمونه‌های سالم آن گاه به بیش از ۱۰۰ هزار دلار می‌رسد.

مشخصات خودرو آمفی‌کار 770

• نوع خودرو: خودروی آبی‌–خاکی (قابل حرکت روی زمین و آب)
• کشور سازنده: آلمان غربی
• سال‌های تولید: از 1961 تا 1968
• تعداد تولید شده: حدود 3,878 دستگاه
• موتور: چهارسیلندر 1.1 لیتری از شرکت تریومف
• قدرت موتور: حدود 43 اسب‌بخار
• جعبه‌دنده: 4 سرعته دستی + سیستم انتقال قدرت دریایی
• سرعت روی زمین: حدود 110 کیلومتر بر ساعت
• سرعت روی آب: حدود 11 کیلومتر بر ساعت
• جنس بدنه: فولاد مهرشده با آب‌بندی ویژه برای استفاده دریایی

طراحی و تولید آمفی‌کار 770

طراحی آمفی‌کار 770 از اواخر دهه ۱۹۵۰ آغاز شد، زمانی که هانس تریپل پس از تجربه موفق ساخت خودروهای دوزیست نظامی در دوران جنگ، تصمیم گرفت ایده خود را برای بازار غیرنظامی پیاده کند. شرکت کوانت (Quandt Group) که مالکیت بخشی از کارخانه بی‌ام‌و را نیز در اختیار داشت، سرمایه‌گذاری اصلی پروژه را بر عهده گرفت. تولید در کارخانه شهر لوبک و سپس برلین انجام می‌شد و بدنه‌ها در کارخانه دویچه وگن ساخته می‌شدند. اولین نمونه آزمایشی در سال ۱۹۵۹ آماده شد و پس از دو سال آزمایش گسترده، تولید انبوه از سال ۱۹۶۱ آغاز گردید. در سال ۱۹۶۵ به‌دلیل مشکلات مالی شرکت و کاهش تقاضا، خط تولید به آمریکا منتقل شد، اما در سال ۱۹۶۸ به‌طور کامل متوقف شد.

جالب‌ترین بخش تاریخچه آمفی‌کار، تلاش گسترده برای دریافت تأییدیه‌های قانونی بود. این خودرو موفق شد در آمریکا مجوز پلاک جاده‌ای دریافت کند و همزمان استانداردهای گارد ساحلی ایالات متحده (US Coast Guard) را نیز پاس کند؛ چیزی که هیچ خودروی دوزیست دیگری تا آن زمان انجام نداده بود. برای مثال، در آزمایشی معروف در رودخانه پوتومک، دو دستگاه آمفی‌کار از کاخ سفید تا مقابل کنگره آمریکا را در آب طی کردند تا توانایی خود را به قانون‌گذاران نشان دهند. این نمایش‌ها نقش مهمی در پذیرش عمومی خودرو داشت، هرچند مشکلات کیفی و قیمت بالای ۳۴۰۰ دلار (معادل حدود ۳۳ هزار دلار امروزی) باعث شد فروش آن از ۲۰ هزار دستگاه هدف‌گذاری‌شده به کمتر از ۴ هزار دستگاه واقعی برسد.

مشخصات فنی کلی خودرو آمفی‌کار

خودرو 770 Amphicar از یک موتور چهار سیلندر خطی ۱۱۴۷ سی‌سی ساخت شرکت بریتانیایی تریمف (Triumph Herald) استفاده می‌کرد که در عقب خودرو نصب شده بود و ۴۳ اسب‌بخار قدرت تولید می‌کرد (در برخی منابع ۳۸ اسب‌بخار ذکر شده). این موتور برای حرکت در جاده و همچنین چرخاندن دو پروانه در آب به‌کار می‌رفت. جعبه‌دنده دستی چهار سرعته مخصوص طراحی شده بود که علاوه بر چهار دنده جلو، یک دنده مخصوص حرکت در آب نیز داشت. وزن خالص خودرو ۱۰۵۰ کیلوگرم بود و حداکثر سرعت آن در جاده ۱۱۵ کیلومتر بر ساعت و در آب حدود ۱۲ کیلومتر بر ساعت (۷ گره دریایی) اعلام شده بود. ظرفیت حمل ۴ سرنشین بزرگسال را داشت و مخزن سوخت ۴۸ لیتری آن امکان پیمایش ۴۰۰ کیلومتر در جاده را فراهم می‌کرد.

از نظر ساختاری، بدنه تماماً از ورق فولادی با ضخامت ۱.۵ میلی‌متر ساخته شده بود و در ۱۳ نقطه مختلف دوجداره بود تا شناوری تضمین شود. درهای خودرو به سمت پایین آب‌بندی می‌شدند و یک پمپ تخلیه برقی ۶۰ لیتری در دقیقه در کف نصب شده بود. دو پروانه برنزی در عقب قرار داشتند و فرمان‌گیری در آب از طریق چرخ‌های جلو انجام می‌شد (همانند قایق). یکی از نکات جالب، الزام راننده به بستن کمربند ایمنی قبل از ورود به آب بود، زیرا در غیر اینصورت درب‌ها ممکن بود به‌دلیل فشار آب باز شوند! همچنین یک پرچم قرمز رنگ در داشبورد وجود داشت که هنگام ورود به آب باید کشیده می‌شد تا پروانه‌ها فعال شوند.

تجربه رانندگی در جاده

در جاده، آمفی‌کار 770 خودرویی کند و نسبتاً پر سر و صدا بود، اما هندلینگ قابل قبولی داشت. سیستم تعلیق مستقل در هر چهار چرخ و مرکز ثقل پایین (به‌دلیل قرارگیری موتور در عقب و باتری در جلو) باعث می‌شد در پیچ‌ها پایداری مناسبی داشته باشد. ترمزهای کاسه‌ای هر چهار چرخ در زمان خود استاندارد بودند، اما امروزه بسیاری از مالکان آن‌ها را به دیسکی ارتقا می‌دهند. شتاب صفر تا صد حدود ۳۰ ثانیه طول می‌کشید که برای خودروی دهه ۶۰ قابل قبول بود. مصرف سوخت در جاده حدود ۱۰ لیتر در صد کیلومتر بود که با توجه به وزن و آیرودینامیک ضعیف، منطقی به نظر می‌رسد.

بسیاری از مالکان قدیمی گزارش داده‌اند که آمفی‌کار در جاده‌های پرپیچ کوهستانی یا بزرگراه‌های آلمان عملکردی فراتر از انتظار داشته است. برای مثال، در سال ۱۹۶۵ یک دستگاه آمفی‌کار موفق شد مسافت ۱۶۰۰ کیلومتری از هامبورگ تا مونیخ را تنها با یک بار سوخت‌گیری و بدون هیچ مشکلی طی کند. البته صدای زیاد موتور، لرزش در سرعت‌های بالا و سیستم گرمایش ضعیف کابین از نقاط ضعف همیشگی آن بوده‌اند. با این حال، حس رانندگی یک خودروی کلاسیک واقعی را منتقل می‌کرد و بسیاری آن را با فولکس‌واگن بیتل مقایسه می‌کردند، اما با قابلیت اضافه شنا کردن!

عملکرد در آب و قابلیت‌های دوزیست واقعی

هنگامی که خودرو 770 Amphicar وارد آب می‌شد، راننده ابتدا باید خودرو را در حالت خلاص قرار می‌داد، پرچم فعال‌سازی پروانه را می‌کشید و سپس دنده مخصوص آب را وارد می‌کرد. دو پروانه عقب فعال می‌شدند و چرخ‌های جلو نقش سکان را ایفا می‌کردند. حداکثر سرعت در آب آرام حدود ۱۲ کیلومتر بر ساعت بود، اما در آب‌های مواج این عدد به ۸ کیلومتر بر ساعت کاهش می‌یافت. پایداری بدنه بسیار خوب بود و حتی در دریا با موج‌های یک متری نیز واژگون نمی‌شد. گارد ساحلی آمریکا پس از آزمایش‌های گسترده اعلام کرد که آمفی‌کار حتی در شرایط طوفانی نیز ایمن است.

یکی از مشهورترین آزمایش‌های عملی، عبور دو دستگاه آمفی‌کار از کانال مانش در سال ۱۹۶۵ بود که با وجود موج‌های شدید، بیش از ۶ ساعت طول کشید، اما هر دو خودرو سالم به مقصد رسیدند. همچنین در سال ۱۹۶۷، یک زوج آمریکایی با آمفی‌کار خود از میامی تا باهاما (حدود ۱۶۰ کیلومتر دریا) سفر کردند که طولانی‌ترین سفر دریایی ثبت‌شده با این خودرو محسوب می‌شود. البته برای سفرهای طولانی در آب، نصب مخزن سوخت اضافی و سیستم ناوبری ضروری بود، زیرا قطب‌نمای کارخانه‌ای بسیار ابتدایی بود.

مشکلات و نقاط ضعف شناخته‌شده 770 Amphicar

هرچند آمفی‌کار از نظر مفهوم فوق‌العاده‌ای برخوردار بود، اما مشکلات کیفی متعددی داشت. اصلی‌ترین مسئله، زنگ‌زدگی بدنه بود. با وجود رنگ‌آمیزی چندلایه و پوشش زیربندی، تماس مداوم با آب شور باعث خوردگی سریع می‌شد. بسیاری از خودروهای باقی‌مانده امروز دچار پوسیدگی شدید کف و شاسی هستند. همچنین آب‌بندی درها هیچ‌گاه کامل نبود و ورود آب به کابین در موج‌های بزرگ اجتناب‌ناپذیر بود. پمپ تخلیه نیز گاه ناکافی بود و برخی مالکان پمپ دوم نصب می‌کردند.

موتور تریمف هرچند قابل اعتماد بود، اما در حالت قایق بسیار داغ می‌کرد و نیاز به مراقبت ویژه داشت. جعبه‌دنده مخصوص نیز پیچیده و گران‌قیمت بود و تعمیر آن دشوار. قطعات یدکی کمیاب شدند و همین امر باعث شد بسیاری از آمفی‌کارها سال‌ها غیرفعال بمانند. در دهه ۱۹۷۰ قیمت یک دستگاه دست‌دوم گاهی به ۲۰۰ دلار هم می‌رسید، زیرا مردم آن را خودرویی «بی‌مصرف» می‌دانستند. خوشبختانه از دهه ۱۹۹۰ با رشد جنبش خودروهای کلاسیک، ارزش خودرو 770 Amphicar دوباره بالا رفت.

وضعیت کنونی و جامعه مالکان آمفی‌کار 770

امروزه حدود ۶۰۰ تا ۸۰۰ دستگاه آمفی‌کار 770 در حالت قابل رانندگی در سراسر جهان وجود دارد که بیشتر آن‌ها در آمریکا هستند. بزرگ‌ترین گردهمایی سالانه آمفی‌کار در فلوریدا برگزار می‌شود و هر سال بیش از ۱۰۰ دستگاه در آب و جاده رژه می‌روند. چندین شرکت تخصصی در آمریکا و آلمان فقط به بازسازی و تأمین قطعات این خودرو مشغولند. قیمت یک نمونه کاملاً بازسازی‌شده بین ۹۰ تا ۱۵۰ هزار دلار است و نمونه‌های پروژه (نیازمند بازسازی) حدود ۳۰ تا ۶۰ هزار دلار معامله می‌شوند.

باشگاه‌های آمفی‌کار در کشورهای مختلف فعال هستند و حتی تورهای گروهی در رودخانه‌ها و دریاچه‌های اروپا و آمریکا برگزار می‌کنند. در سال ۲۰۲۳، یک آمفی‌کار 770 قرمز رنگ متعلق به سال ۱۹۶۴ در حراجی بارنت جکسون به قیمت ۱۲۵ هزار دلار فروخته شد که رکورد جدیدی محسوب می‌شود. علاقه‌مندان معتقدند آمفی‌کار نه فقط یک خودرو، بلکه بخشی از تاریخ تفریح و نوآوری قرن بیستم است.

مقایسه با دیگر خودروهای دوزیست تاریخ

در مقایسه با دیگر خودروهای دوزیست غیرنظامی، آمفی‌کار 770 همچنان بی‌رقیب است. برای مثال، خودروهای دوزیست فولکس‌واگن شویم‌واگن (Schwimmwagen) فقط نظامی بودند. پروژه‌های بعدی مانند Gibbs Aquada (2004) یا WaterCar Panther (2013) هرگز به تولید انبوه نرسیدند یا بسیار گران بودند. تنها رقیب نزدیک، Dutton Amphibious است که بر پایه خودروهای معمولی ساخته می‌شود، اما استاندارد جاده‌ای کامل ندارد. آمفی‌کار تنها خودرویی است که هم مجوز جاده، هم مجوز دریا گرفت و هم بیش از چند صد دستگاه تولید شد.

از نظر فنی نیز، طراحی دو پروانه و فرمان‌گیری با چرخ‌های جلو هنوز هم بهترین روش شناخته می‌شود. خودروهای جدیدتر اغلب از جت آب استفاده می‌کنند که سرعت بالاتری می‌دهد، اما هزینه و پیچیدگی بیشتری دارد. بنابراین آمفی‌کار با وجود سادگی، هنوز از نظر تعادل بین عملکرد جاده و آب بهترین عملکرد را دارد.