خودرو زرهی MaxxPro؛ آشنایی با مشخصات کامل، نقاط قوت و ضعف

خودرو زرهی MaxxPro یکی از شناخته‌شده‌ترین خودروهای مقاوم در برابر مین و کمین (MRAP) در جهان است که در سال‌های اخیر به‌ویژه در جنگ‌های عراق و افغانستان نقش بسیار مهمی داشته است. خودرو زرهی MaxxPro توسط شرکت آمریکایی Navistar Defense (که امروزه بخشی از Navistar International است) ساخته شده و هدف اصلی آن، حفاظت از سرنشینان در برابر انفجار مین‌های کنار جاده‌ای و حملات کمین بوده است. بدنه V شکل کف خودرو، مهم‌ترین ویژگی MaxxPro است که باعث می‌شود نیروی انفجار به طرفین منحرف شود و فشار کمتری به سرنشینان وارد آید.

در سال ۲۰۰۶، تفنگداران دریایی ایالات متحده (US Marine Corps) با مشکل بزرگی روبه‌رو شدند: تعداد زیادی از سربازان در عراق به‌دلیل انفجار بمب‌های کنار جاده‌ای (IED) کشته یا مجروح می‌شدند. خودروهای سبک هاموی (HMMWV) که تا آن زمان اصلی‌ترین وسیله جابه‌جایی نیروها بودند، در برابر این تهدید تقریباً بی‌دفاع بودند. پنتاگون به‌سرعت برنامه‌ای به نام MRAP را راه‌اندازی کرد که هدفش خرید فوری هزاران خودرو با سطح حفاظت بسیار بالاتر بود.

شرکت Navistar Defense که پیش‌تر در زمینه کامیون‌های سنگین نظامی تجربه داشت، پیشنهاد خود را با نام MaxxPro ارائه کرد. این خودرو بر پایه شاسی کامیون‌های تجاری سری International WorkStar ساخته شد، اما با تغییرات اساسی در سیستم تعلیق، زره و ساختار بدنه. اولین سفارش بزرگ در ژوئن ۲۰۰۷ به میزان ۱۲۰۰ دستگاه ثبت شد و تا پایان برنامه MRAP بیش از ۹۰۰۰ دستگاه از انواع مختلف MaxxPro به ارتش و تفنگداران دریایی آمریکا تحویل داده شد.

مشخصات فنی خودرو زرهی MaxxPro

• سازنده: شرکت Navistar Defense و همکاری با Plasan Sasa
• نوع خودرو: خودروی زرهی مقاوم در برابر مین و کمین (MRAP)
• سال معرفی: سال 2007 برای ارتش آمریکا
• وزن خالی: حدود 14 تا 18 تن بسته به نسخه
• موتور: Navistar DT 530 با توان حدود 330 اسب‌بخار
• سرعت حداکثر: نزدیک 105 کیلومتر بر ساعت
• ظرفیت سرنشین: معمولاً 6 تا 10 نفر
• سطح حفاظت: مقاومت در برابر مین، IED و گلوله‌های کالیبر بالا
• برد عملیاتی: حدود 600 کیلومتر روی جاده
• کاربرد اصلی: حمل‌ونقل امن نیروها در مناطق پرخطر

انواع مختلف خودرو زرهی MaxxPro

خانواده MaxxPro در طول سال‌ها چندین مدل مختلف داشته است:

• MaxxPro پایه (Dash): نخستین مدل با زره کمتر و وزن سبک‌تر
• MaxxPro Plus: مجهز به کیت زرهی DXM که مقاومت بالاتری در برابر مهمات EFP (Explosively Formed Penetrator) دارد
• MaxxPro Dash DXM: نسخه سبک‌تر Plus با همان سطح حفاظت
• MaxxPro LWB (چرخ‌دار بلند): برای حمل نفرات یا تجهیزات بیشتر
• MaxxPro Recovery Vehicle: نسخه بازیابی و یدک‌کش زرهی
• MaxxPro Air Force: نسخه ویژه برای نیروی هوایی آمریکا با تغییرات جزئی
• MaxxPro MEAP: نسخه‌ای که برای صادرات به کشورهای دیگر بهینه‌سازی شده است

ساختار و ویژگی‌های فنی

وزن خالص خودرو MaxxPro بسته به مدل بین ۱۶ تا ۲۰ تن است و با سرنشین و تجهیزات کامل گاهی به ۲۵ تن هم می‌رسد. موتور آن دیزلی MaxxForce D9.3I با توان ۳۳۰ اسب‌بخار است که با یک گیربکس اتوماتیک Allison 3000 همراهی می‌شود. سیستم تعلیق مستقل Tak-4 شرکت Oshkosh امکان حرکت نرم حتی در زمین‌های ناهموار را فراهم می‌کند. کف V شکل خودرو با زاویه ۷۰ درجه طراحی شده و فاصله زیاد از زمین (حدود ۵۰ سانتی‌متر) باعث می‌شود انفجار زیر خودرو بیشترین انرژی خود را در جهت افقی از دست بدهد. زره اصلی از ترکیب فولاد بالستیک و سرامیک ساخته شده و در مدل‌های Plus و DXM لایه‌های اضافی در برابر مهمات نفوذگر قوی نصب می‌شود.

ظرفیت سرنشین در مدل استاندارد ۶+۱ نفر است (راننده، فرمانده و ۶ سرباز) ولی در نسخه‌های چ‌دار بلند تا ۱۰ نفر هم جا می‌گیرد. خودرو مجهز به صندلی‌های ضد انفجار (blast-attenuating seats) است که به کف متصل نیستند و انرژی شوک را جذب می‌کنند.

تسلیحات و تجهیزات ارتباطی

خودرو زرهی MaxxPro معمولاً با یک برجک محافظت‌شده (Protected Weapon Station) یا برجسته می‌شود که می‌تواند مسلسل ۷.۶۲ میلی‌متری M240، مسلسل سنگین ۱۲.۷ میلی‌متری M2، یا نارنجک‌انداز خودکار ۴۰ میلی‌متری MK19 را حمل کند. در برخی واحدها از برجک CROWS (Common Remotely Operated Weapon Station) استفاده می‌شود که سرنشین بدون بیرون آمدن از خودرو تسلیحات را کنترل می‌کند. سیستم‌های ارتباطی شامل رادیوهای سری Harris Falcon III و Blue Force Tracking برای شناسایی دوست از دشمن است. دوربین‌های دید در شب و حرارتی، سیستم تشخیص لیزری و دستگاه‌های اخلال‌گر فرکانس رادیویی (جمر) نیز به‌صورت استاندارد یا اختیاری نصب می‌شوند.

تجربه عملیاتی در عراق و افغانستان

بین سال‌های ۲۰۰۷ تا ۲۰۱۴، خودرو زرهی MaxxPro یکی از پرکارترین خودروهای نیروهای ائتلاف در عراق و افغانستان بود. گزارش‌های میدانی نشان می‌دهد که این خودرو در صدها مورد انفجار مین و بمب کنار جاده‌ای، سرنشینان خود را نجات داده است. در یکی از معروف‌ترین موارد در سال ۲۰۰۸ در استان الانبار عراق، یک دستگاه MaxxPro بر اثر انفجار معادل ۳۰۰ کیلوگرم TNT به‌طور کامل واژگون شد ولی هیچ‌کدام از ۵ سرنشین آن حتی یک خراش برنداشتند. البته خودرو کاملاً غیرقابل نفوذ نبود؛ در مواردی که مهمات EFP بسیار قوی به کار می‌رفت، گاهی زره جانبی آسیب می‌دید، به همین دلیل مدل‌های Plus و DXM به‌سرعت وارد خدمت شدند و سطح حفاظت را به‌طور چشمگیری بالا بردند.

استفاده توسط کشورهای دیگر

پس از پایان عملیات اصلی در عراق و افغانستان، ایالات متحده تعداد زیادی خودرو زرهی MaxxPro مازاد را به کشورهای هم‌پیمان واگذار یا فروخت. در حال حاضر این خودرو در خدمت کشورهای زیر دیده می‌شود:

– اوکراین (بیش از ۴۰۰ دستگاه از سال ۲۰۲۲ به بعد تحویل شده)
– عراق
– اردن
– مصر
– پاکستان
– کرواسی
– رومانی
– مجارستان
– امارات متحده عربی
– عربستان سعودی

در جنگ اوکراین، خودرو زرهی MaxxPro به‌ویژه در محورهای خارکف و خرسون بسیار فعال بوده و تصاویر زیادی از آن در حال حمل سربازان یا تخلیه مجروحان منتشر شده است.

نقاط قوت خودرو زرهی MaxxPro

• حفاظت بسیار بالا در برابر مین و بمب کنار جاده‌ای
• قابلیت حمل نفرات و تجهیزات زیاد
• نگهداری نسبتاً ساده به‌دلیل استفاده از قطعات تجاری
• امکان نصب انواع تسلیحات و تجهیزات اضافی
• تجربه عملیاتی گسترده و اثبات‌شده

نقاط ضعف MaxxPro

• وزن بالا و مصرف سوخت زیاد
• شعاع گردش بزرگ و دشواری حرکت در کوچه‌های تنگ شهری
• ارتفاع زیاد که مرکز ثقل را بالا می‌برد و خطر واژگونی را افزایش می‌دهد
• هزینه نگهداری بالا در طولانی‌مدت
• سرعت حداکثر محدود (حدود ۱۰۰ کیلومتر در ساعت)

مقایسه با رقبا

در مقایسه با سایر خودروهای MRAP مانند Oshkosh M-ATV، Cougar یا RG-33، MaxxPro معمولاً حفاظت بالاتری در برابر انفجارهای بزرگ دارد ولی چابکی و سرعت کمتری ارائه می‌دهد. M-ATV به‌دلیل وزن کمتر و سیستم تعلیق پیشرفته‌تر، در زمین‌های کوهستانی افغانستان محبوب‌تر بود، اما MaxxPro در دشت‌ها و جاده‌های اصلی عراق عملکرد بهتری داشت.

اکنون تولید مدل‌های جدید خودرو زرهی MaxxPro متوقف شده ولی شرکت Navistar هنوز پشتیبانی و کیت‌های ارتقا ارائه می‌دهد. برخی خودروهای قدیمی با نصب زره جدید، سیستم‌های ارتباطی مدرن‌تر و موتورهای کم‌مصرف‌تر بازسازی می‌شوند. همچنین نسخه‌ای به نام MaxxPro Metro برای عملیات شهری با ارتفاع کمتر و زره سبک‌تر در حال آزمایش است. خودروهای MRAP مانند MaxxPro نشان دادند که حفاظت از نیروی انسانی می‌تواند اولویت بالاتری نسبت به سرعت و چابکی داشته باشد. این تغییر دیدگاه باعث شد بسیاری از ارتش‌های جهان بودجه بیشتری به خودروهای زرهی سنگین اختصاص دهند و حتی در نیروهای پلیس در کشورهای دارای تهدید تروریستی به فکر خرید چنین خودروهایی بیفتند.